|
Kars adının kaynağı Karsaklardan gelmektedir. M.Ö. 130-127
yıllarında Kafkas Dağlarının kuzeyinden ve Dağıstan'dan gelerek
Kars çevresine yerleşmiş, buraya adlarını vermişlerdir. Bu durumda
Kars,Türkiye'deki en eski Türkçe il adı ününü kazanmıştır. Divan-ı
Lügat İt Türk'te Kars Deve veya Koyun yününden yapılan Elbise,
Şal,Kuşak dokuma anlamındadır. Araştırmalarda Kars'ın tarih öncesi
çağlardan bu yana yerleşme merkezi olduğu anlaşılmaktadır. Kür
(Kura) ve Aras (Araz) nehirleri boylarında yapılan kazılarda bunun
izlerine rastlanılmaktadır.
Kabataş, Yontmataş ve Cilalıtaş devirlerinden itibaren yerleşme
merkezlerinden oluşu yanında M.Ö. 9000-8000 yıllarından bu yana
Hayvan ehlileştirme ve tarım devirlerinde yaşamıştır. M.Ö.
5000-4000 yıllarında Doğu Anadolu ve Azerbaycan'a yerleşen
Hurriler Kars'ın bilinen ilk sakinleridir. Daha sonra M.Ö. 9.
yüzyılda Güneyden gelen Urartu'ların egemenliğine girmiştir.
Urartular 2500 yıl küçük beylikler vasıtasıyla egemenliklerini
sürdürmüşlerdir. M.Ö. 655 yılında Urartular Kimmer akınları
sonucunda bölgeden çekilince hakimiyet İskitlere geçmiştir. İskit
egemenliği M.Ö. 145 yılına kadar sürmüştür. Bu tarihten itibaren
Partlar, İskit egemenliğine son vererek Arsaklı beyliğini
kurmuşlardır. Kars adı da buradan kaynaklan- maktadır. Arsaklar
M.Ö. 2. yüzyıldan M.S. 5. yüzyıl ortalarına kadar Kars'ta hüküm
sürmüşlerdir. 430 yılında Sasanilere geçen bölge uzun süre Sasani,
Bizans ve Araplar arasında savaş alanı olmuştur. Bunlar arasında
kısa sürelerle el değiştirmiştir.
1064 yılında Selçuklu Türkleri tarafından fetih edilerek Türk
Şeddatlı Beyliğinin emrine verilmiştir. 1200 yılında Gürcü
Atabeylerin eline geçen bölge 1239'da Moğollar tarafından tahrip
edilmiştir. Moğollar Anadolu'dan çekilince 1406'da
Karakoyunlu’ların, 1467'de da Akkoyunlu’ların eline geçmiştir. Bu
iki beyliğin sürekli savaşları Kars ve çevresini çok etkilemiştir.
Yerleşme merkezlerinin tahrip edilmesine ve nüfusun azalmasına
sebep olmuştur. 1535 (93 Harbi) Osmanlı-Rus harbine kadar önce
İranlı'lara sonra Ruslara karşı en büyük askeri üs olmuştur.
1918'e kadar 40 yıl Rus işgalinde kalmıştır.1918'de tekrar
alınmış, altı ay sonra Mondros Mütarekesi gereği Ordunun çekilmesi
üzerine kaderiyle başbaşa bırakılmıştır. Ordunun desteğinden
mahrum kalan Kars'lılar önce Milli şura sonra Cenub-i Garb-i
Kafkas Hükümetlerini kurarak mücadeleye devam etmişlerdir. 30 Ekim
1920'de Kazım Karabekir yönetimindeki Türk ordusu Kars'ı alarak
Türk topraklarına katmıştır. |
